AMSTERDAM – Terwijl miljoenen mensen wereldwijd op 14 februari de liefde vieren met bloemen en hartvormige geschenken, blijft de ware historische identiteit van de beschermheilige van deze dag, Sint-Valentijn, gehuld in nevelen. Een diepgaand onderzoek naar de martelaren en legendes die aan deze feestdag ten grondslag liggen, onthult een complex verhaal over meerdere figuren, tegenstrijdige martelaarsdossiers en eeuwenoude romantische overdrijvingen.
De rooms-katholieke traditie erkent ten minste drie verschillende heiligen, allen genaamd Valentijn, die rond dezelfde periode werden geëxecuteerd en wiens sterfdag op 14 februari viel. Deze historische ambiguïteit heeft geleid tot verwarring over welke Valentijn de iconische beelden van geheime huwelijken en romantische heldendaden inspireerde.
Drie Martelaars en Verwarring
De meest prominente kandidaten zijn Valentijn van Rome, een priester die omstreeks 269 na Christus tijdens het bewind van keizer Claudius II de dood vond, en Valentijn van Terni, een bisschop die in dezelfde periode als martelaar stierf. Er bestaat ook een derde, minder bekende Valentijn, die samen met verschillende metgezellen in Noord-Afrika de marteldood stierf.
Historici wijzen erop dat de schaarse en vaak tegenstrijdige vroege documenten hebben bijgedragen aan de samensmelting van deze verhalen. Sommige academici suggereren zelfs dat de priester van Rome en de bisschop van Terni in feite dezelfde persoon zouden kunnen zijn, wiens verhaal in verschillende regio’s op verschillende manieren werd overgeleverd.
De Legende van de Geheime Huwelijken
De meest hartverwarmende legende, die de basis vormt voor Valentijn als beschermheilige van geliefden, beschrijft een priester in Rome die het verbod van keizer Claudius II op huwelijken voor jonge mannen trotseerde. Volgens dit verhaal geloofde Claudius dat ongetrouwde mannen betere en minder afgeleide soldaten waren. De priester, Valentijn, achtte dit onrechtvaardig en voltrok in het geheim huwelijken voor verliefde koppels.
Toen zijn ongehoorzaamheid werd ontdekt, werd Valentijn gevangengezet en ter dood veroordeeld. Dit verhaal legt direct de link tussen de heilige en romantische liefde, hoewel de historische onderbouwing voor het keizerlijke huwelijksverbod twijfelachtig blijft.
Een andere bekende toevoeging aan de mythe is het verhaal van de gevangenschap. Sommige versies vertellen hoe Valentijn verliefd werd op de dochter van zijn cipier. Vlak voor zijn executie op 14 februari zou hij haar een laatste brief hebben gestuurd, ondertekend met de woorden “Van uw Valentijn”, een groet die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt.
Focus op Christendom en Genezing
Naast de romantische verhalen bestaan er andere tradities die Valentijn afbeelden als iemand die simpelweg christelijke koppels hielp te trouwen of vervolgde christenen beschermde. Een van deze verhalen suggereert dat Valentijn bloemen uit zijn tuin aan christenen schonk, wat een vroege verklaring zou kunnen zijn voor de associatie van bloemen met de feestdag.
De legende van Valentijn van Terni benadrukt daarentegen wonderbaarlijke genezingen. Hij zou een bisschop zijn geweest met genezende krachten, die in staat was om de epileptische zoon van een Romeinse ambtenaar te genezen, wat leidde tot de bekering van het hele gezin. Dit wekte de woede op van de autoriteiten en leidde tot zijn onthoofding.
De Middeleeuwse Romantische Filter
De transformatie van de feestdag naar een viering van hoofse liefde vond pas echt plaats in de middeleeuwen. De invloedrijkste factor was de 14e-eeuwse dichter Geoffrey Chaucer, die in zijn gedicht Parlement of Foules Sint-Valentijnsdag verbond met het paarseizoen van vogels en de hoofse liefde.
Latere middeleeuwse schrijvers borduurden voort op dit romantische thema en creëerden de traditie van liefdesbrieven en ‘valentijnskaarten’, die meer de middeleeuwse gebruiken weerspiegelden dan de feitelijke geschiedenis van de martelaar.
Moderne Kerkelijke Terughoudendheid
In 1969 verwijderde de Rooms-Katholieke Kerk Sint-Valentijn van de Algemene Romeinse Kalender tijdens hervormingen na het Tweede Vaticaans Concilie. Dit besluit werd niet genomen omdat de kerk het bestaan van de heilige ontkende, maar omdat er nauwelijks verifieerbare, historische informatie over zijn leven bestond. Hoewel lokale vieringen voortduren, is de viering van zijn feestdag niet langer universeel verplicht.
De hedendaagse Valentijnsdag symboliseert een cultureel amalgaam van voorchristelijke vruchtbaarheidsrituelen, middeleeuwse hoofse liefde en moderne commercie. Ongeacht of er één of meerdere Valentijns waren, de blijvende mythe fungeert als een krachtige focus voor de menselijke obsessie met opofferende liefde, toewijding en moed, een symbool dat culturele barrières heeft overstegen.